Coğrafya

Abhazya, Karadeniz’in doğu kıyısında yer alır; kuzey ve kuzeydoğuda Kafkas Dağları boyunca Rusya, doğuda ise Gürcistan ile komşudur. Ülke yedi idari ilçeye ayrılır: Gagra, Gudauta, Suhum, Oçamçıra, Gulripş, Tkuarçal ve Gal.

Dağlık yapısı nedeniyle pek çok nehir ve göle ev sahipliği yapar; toprakları verimli ve bereketlidir. İklim son derece ılımandır ve yıllık ortalama sıcaklık yaklaşık 15 °C’dir; yüksek rakımlarda iklim değişkenleşir, bazı bölgelerde yoğun kar ve buzullar görülür. Başkent Suhum (Abhazca Aqʷa), Karadeniz kıyısında konumlanır.

Tarih

Antik Yunan kolonilerinden Bizans’a, Osmanlı ve Rus imparatorluklarından Sovyet dönemine ve fiilî bağımsızlığa uzanan, katmanlı bir geçmiş.

1. MÖ 6. yyYunan kolonileriYunan denizciler, o dönem Kolkhis’in parçası olan kıyıda Dioskurias (bugünkü Suhum) başta olmak üzere ticaret kolonileri kurar; kentler zamanla önemli ticaret merkezlerine dönüşür.
2. MS 55Hristiyanlığın gelişiAziz Andreas ile Zelot Simon, Hristiyanlığı yaymak için Abhazya’ya gelir ve her ikisi de burada defnedilir.
3. MS 523Bizans dönemiAbhazya, Bizans İmparatorluğu’nun egemenliğine girer ve Hristiyanlık resmen kabul edilir.
4. 780–978Abhazya KrallığıKrallık güç kazanır; Abhaz hanedanı bugünkü Batı Gürcistan’ın büyük bölümünü hâkimiyeti altına alır.
5. 978–13. yyOrtak krallıkHanedan mirası yoluyla Gürcüce konuşulan bölgelerle birleşilir; hükümdarlar “Abhazların ve Gürcülerin Hükümdarı” unvanını taşır.
6. 1300–1680Mingrel ve Çaçba dönemiBölgenin bir bölümü Mingrel hâkimiyetine girer; ardından Abhaz Çaçba hanedanı Mingrelleri çıkararak bugün hâlâ geçerli olan güney sınırını belirler.
7. 1578Osmanlı dönemiAbhazya, Osmanlı İmparatorluğu tarafından işgal edilir; 18. yüzyılda Gürcistan ile ittifak kurularak Osmanlı’yı çıkarma girişimlerinde bulunulur.

1. 1801–1804Rus yönetimiÇeşitli Gürcü bölgeleri, Osmanlı ve İran tehdidine karşı Rusya’nın himayesini talep ederek doğrudan Rus yönetimine geçer.
2. 1810Özerk prenslikÇar I. Aleksandr’ın fermanıyla Abhazya, Rusya’nın himayesi altında özerk bir prenslik olarak tanınır.
3. 1864İlhak ve muhacirlikUzun Kafkas savaşlarının ardından Abhazya, Rusya’ya zorla ilhak edilen son Kafkasya prensliği olur; ağır baskı sonucu nüfusun yarıdan fazlası Türkiye ve Orta Doğu’ya göç eder.
4. 1917–1918Geçiş dönemiAbhazya, Kuzey Kafkasya Dağlık Cumhuriyeti’ne katılır; Gürcistan’daki Menşevikler baskı ve siyasi manevrayla bölgeyi ilhak eder.

1. Mart 1921Sovyet AbhazyasıNestor Lakoba önderliğinde Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Gürcistan’dan bağımsız olarak kurulur.
2. 1922SSCB’nin kurucusuAbhazya, egemen bir cumhuriyet sıfatıyla SSCB’nin kuruluş belgesini imzalayan taraflardan biri olur.
3. 1925İlk anayasaAbhazya ilk anayasasını kabul eder ve Gürcistan ile özel bir ittifak antlaşmasıyla birleşir.
4. 1931Statü düşürülürStalin ve Beria, Abhazya’nın statüsünü Gürcistan bünyesinde özerk bir cumhuriyete indirir.
5. 1937–1953Zorla GürcüleştirmeKitlesel zorunlu göç ve toplu baskılar uygulanır; Abhaz okulları kapatılır, yazı 1938’de Gürcü harflerine göre düzenlenir ve aydınlar zulme uğrar.
6. 1978Likhni gösterileriStatü kaygılarıyla büyük gösteriler düzenlenir; Abhaz Devlet Üniversitesi’nin açılması gibi bazı tavizler verilir.

1. 1988–1990Ayrılma süreciGürcistan SSC, tek taraflı kararlarla SSCB’den ayrılma sürecini başlatır ve iki bölgeyi birleştiren tüm yasal düzenlemeleri geçersiz kılar.
2. 1990Egemenlik ilanıAbhazya egemenliğini ilan eder; Gürcistan ertesi gün bunu tanımadığını açıklar.
3. 1992Savaşın başlangıcıAbhazya, Gürcistan’a federal bir antlaşma önerir; 14 Ağustos’ta Gürcü kuvvetleri saldırır ve 13 ay sürecek savaş başlar.
4. 1993Savaşın sonu30 Eylül’de Abhaz kuvvetleri, Kuzey Kafkasya Halkları Konfederasyonu’nun desteğiyle Gürcü birliklerini bölgeden tamamen çıkarır.
5. 1994Ateşkes ve anayasaSiyasi Uzlaşı Bildirisi BM, Rusya ve AGİT’in onayıyla imzalanır; BDT barış gücü konuşlandırılır ve yeni anayasa halk oylamasıyla kabul edilir.
6. 1999Bağımsızlık ilanıAbhazya, resmen bağımsızlığını ilan eder; ardından BDT devletlerinin ekonomik yaptırımlarıyla karşılaşır.
7. 26 Ağustos 2008TanınmaRusya — ardından Nikaragua, Venezuela, Nauru, Vanuatu ve Suriye — Abhazya’yı bağımsız bir devlet olarak tanır.

Nüfus

Abhazya Devlet İstatistik Komitesi’nin verilerine göre ülkenin 2025 yılı toplam nüfusu 243.897 kişidir; bu nüfus 2024’e kıyasla 186 kişi artmıştır. Bunun yanı sıra başta Türkiye olmak üzere Suriye ve Ürdün’de toplulukları bulunan, yarım milyonu aşkın geniş bir Abhaz diasporası mevcuttur.

Toplam nüfus

243.897

Erkek

115.151

Kadın

128.746

Kaynak: Abhazya Devlet İstatistik Komitesi, 1 Ocak 2025.

Diller

Abhazlar ana dil olarak Abhazca konuşur; Rusça da yaygın biçimde kullanılır ve Abhazca ile birlikte ortak resmî dil statüsü taşır. Ağırlıklı olarak geri dönen “Gürcü” mültecilerin yaşadığı Gal bölgesinde Mingrellice ve Gürcüce de geniş ölçüde konuşulur. Kiril alfabesine dayanan yazılı Abhazca ilk kez 1862’de kullanıma girmiştir.

Din

Abhazya’daki Abhazların yaklaşık %75’i Ortodoks Hristiyan, yaklaşık %10’u Sünni Müslümandır; bunların yanı sıra az sayıda Yahudi, Lüteran, Katolik ve yeni dinlerin mensubu bulunur.

Kültür

Abhazların büyük çoğunluğu, çoğu zaman kendi yiyeceklerini yetiştirdikleri geniş aile konutlarında, kırsal bölgelerde yaşar. At, kültürde köklü bir yere sahiptir; atlı sporlar ve binicilik etkinlikleri festivallerin merkezindedir. Müzik, şarkı ve dans kültürün ayrılmaz parçasıdır: düğün şarkılarından ritüel türkülere, ninnilerden iş ezgilerine ve kahraman destanlarına uzanan zengin bir sözlü gelenek yaşatılır.

Tüm sanat dalları temsil edilir; tiyatro ve dans toplulukları, müzeler ve müzik okulları faaliyet gösterir, şiir ve edebiyat büyük saygınlık taşır. Kafkasya’nın bu kesiminde doksanlı yaşlara ve yüz yaşını aşkın bireylere orantısız sıklıkta rastlanması, uzun ömürlülüğüyle tanınan bir kültürün etkin yaşam biçimine işaret eder.

Ekonomi

Abhazya büyük ölçüde tarıma dayalı bir ekonomiye sahiptir; başta narenciye, tütün, çay ve kereste olmak üzere zengin tarımsal kaynaklara, ayrıca kömür madenleri ve hidroelektrik santralleriyle belirli bir enerji potansiyeline ev sahipliği yapar. Ekonomi Rusya’ya güçlü biçimde bağımlıdır: ülke Rus rublesini para birimi olarak kullanır, Rusya’yı başlıca pazar ve yatırımcı olarak benimser; Türkiye de önemli ortakları arasındadır.

1996’da BDT ülkeleri tarafından uygulanan ekonomik ve seyahat yaptırımları, yatırımın ve uluslararası ticaretin önünü tıkayarak ekonomiyi derinden sarstı. Rusya’nın ambargoyu kaldırması yeni bir büyüme dönemi açtı; turizm hızla ivme kazandı ve 2022’de ziyaretçi sayısı yaklaşık 1,5 milyona ulaştı. Balıkçılık ve inşaat da üretim hacimlerini her yıl artırmaktadır.

Doğa ve çevre

Yıllar süren yalnızlığa rağmen Abhazya, eşsiz ve büyük ölçüde el değmemiş doğal parklarını ve kaynaklarını korumayı başarmıştır. Tatlı su açısından son derece zengin olan ülke, ileride bu alanda en büyük ihracatçılar arasına girebilecek konumdadır. Öte yandan hızla gelişen turizm çevre üzerinde ciddi baskı oluşturmakta, uzun izolasyon dönemi ise uluslararası çevre koruma standartlarına erişimi kısıtlamaktadır.

Yönetim yapısı

Abhazya; yürütme, yasama ve yargı organlarına dayanan başkanlık tipi bir cumhuriyettir.

Abhazya, Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla UNPO’da (Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Örgütü) temsil edilir.

Güncel siyaset

2004 cumhurbaşkanlığı seçimi büyük tartışmalara yol açtı; Yüksek Mahkeme sonuçları iptal edince eski rakipler uzlaştı ve Sergey Bagapş cumhurbaşkanı, Raul Hacimba yardımcısı olarak yenilenen seçimde oyların %90’ından fazlasını aldı. Bagapş 2009’da yeniden seçildi (%59,4); cumhurbaşkanı yardımcılığına Alexander Ankvab getirildi.

Bagapş’ın Mayıs 2011’deki beklenmedik ölümünün ardından Ankvab göreve geldi ve Ağustos 2011 seçimini %54,86 ile kazandı. Yolsuzlukla mücadele vaadinin gerçekleşmemesi, aşırı merkeziyetçilik ve “pasaportlaştırma” tartışmasının beslediği hoşnutsuzluk, Mayıs 2014’te kitlesel gösterilere dönüştü; Ankvab istifa etti ve 24 Ağustos 2014 seçimini Raul Hacimba ilk turda %50,57 ile kazandı.

Hacimba Eylül 2019’da yeniden seçildiyse de, artan protestolar üzerine Yüksek Mahkeme sonuçları iptal edince Ocak 2020’de istifa etti. 22 Mart 2020’de Aslan Bjaniya %58,92 ile seçildi ve Aleksandr Ankvab’ı başbakan yaptı. Tartışmalı bir mülkiyet yasasına karşı yükselen protestolar Bjaniya’yı Kasım 2024’te istifaya zorladı; 1 Mart 2025 ikinci turunda Vekil Cumhurbaşkanı Badra Gunba %54,73 ile seçildi — muhalefet sonuçlara itiraz etti.

Siyasi partiler ve hareketler

Abhazya çok partili bir siyasal yaşama sahiptir. Başlıca parti ve hareketler ile önde gelen isimleri:

Başlıca siyasi muhalefet, birden fazla partiyi bir araya getiren Ulusal Birlik Forumu’nda örgütlenir.

Gazeteciler için Kısa Abhazya Rehberi

Abhazya hakkında haber yapanlar için başvuru belgesi: temel olgular, tarihsel arka plan, sık yapılan hatalar, terimler sözlüğü ve doğrulama kontrol listesi.